کد مطلب : 55449
تاریخ ثبت : 1395/10/19-13:24

محدودیت های ترافیکی، ابزاری جهت برون رفت از معضل ترافیک

توسعه حمل و نقل عمومی همراه با اعمال سیاستهای محدودیتی در تردد وسایل نقلیه شخصی (یا وضع تعرفه) برای مناطق با تراکم ترافیکی بالا از جمله موثرترین راه حلهای کاهش ترافیک می باشد.
به گزارش پایگاه خبری مدیریت شهری کرج: با روند رو به رشد جمعیت و همچنین افزایش مالکیت خودرو در سایه محدودیتهای مالی و زیرساختی برای گسترش سیستمهای حمل و نقل شهری به همراه ضعف موجود در بازدهی بهینه سیستمهای حمل و نقل عمومی موجود در شهرهای کشور، موجب می گردد تا تمایل استفاده از وسایل نقلیه شخصی میان ساکنین شهرها افزایش یابد. اتلاف زمان، آلودگی هوا، مصرف انرژی و کاهش کیفیت هوا و بسیاری دیگر از پیامدهای نامطلوب اقتصادی و اجتماعی نتایج حاصل از این افزایش افسارگسیخته می باشد. نارضایتی مردم از این مقوله منجر به طرح سیاستهایی برای غلبه بر این مشکل از سوی جوامع شهری می گردد. در این راستا مدیران و سیاستگذاران با هدف توسعه جامعه شهری اقدام به وضع سیاستهای حمل و نقلی تحت عنوان سیاستهای مدیریت تقاضای حمل و نقل شهریTDM می کنند[1].

سیاست مدیریت تقاضای حمل و نقل، دارای ویژگیهایی از قبیل میزان اجبار به تغییر رفتار و شیوه آن، بازه زمانی و مکانی شرایط حاکم بر اجرا، تاثیر بر تقاضای آشکار و نهانی طرح و همچنین امکان پذیری فنی و هزینه آن است.[2]

بطور کلی هدف از اجرای یک سیاست مدیریت تقاضای حمل و نقل سعی بر متعادل سازی تقاضا و عرضه حمل و نقل بر اساس ویژگیهای مطروح است. تقسیم بندی های گوناگونی برای سیاستهای مدیریت تقاضای سفر وجود دارد[3].

از جمله راهکارهای ترکیبی در مدیریت حمل و نقل شهری می توان به تقسیم بندی بر ارائه طرحها و سیاستهای مبتنی بر مدیریت عرضه حمل و نقل، مدیریت تقاضای حمل ونقل و مدیریت کاربری زمین اشاره نمود. که در بخش مدیریت تقاضای حمل و نقل با تبین سیاستهای قیمت گذاری بر تراکم نسبت به تعیین، طراحی و کنترل محدودیتهای ترافیکی می توان اقدام کرد [4].

توسعه حمل و نقل عمومی همراه با اعمال سیاستهای محدودیتی در تردد وسایل نقلیه شخصی (یا وضع تعرفه) برای مناطق با تراکم ترافیکی بالا از جمله موثرترین راه حلهای کاهش ترافیک می باشد. موضوعی که در بسیاری از شهرهای دنیا تحت عنوان Restricted Zone یا Congestion Pricing بیان شده و با روشهای مختلف محدودیت برای تردد اتومبیلهای شخصی (عمدتاً در مرکز شهر) اعمال می شود[5].

این محدودیتها مطابق با سیاستهای تصمیم گیرندگان می تواند طیف متنوعی از محدودیت ها متناسب با شرایط اجتماعی و فرهنگی و سیاستهای کارشناسی و میزان تاثیر هریک از سیاستها تنظیم و برقرار شود. مبنای تشخیص و عملکرد این سیستمها عمدتاً مبتنی بر تشخیص و ثبت پلاك خودروهاست و لذا سیستمهاي پلاك خوان از جمله سیستمهاي پذیرفته شده اي است که امروزه به نحو موثري مورد استفاده قرار می گیرد.

در بسیاري از شهرهاي دنیا از سالها پیش به نصب این  سیستمها رو آورده و این رویکرد همچنان دنبال می شود؛ از جمله این شهرها می توان از سنگاپور، لندن، استکهلم،رم، میلان، پکن، سائوپائولو و شهرهاي دیگر نام برد. استفاده از این سیستم در کشور هم اکنون در تهران، اصفهان و مشهد در حال اجراست و بدنبال آن بقیه کلان شهرهای کشور نیز نظیر تبریز، شیراز و اهواز اجراي آن را در دستور کار خود دادند. 

کلانشهر کرج با جمعیتی بالغ بر 7/1 میلیون نفر و نزدیکی به پایتخت کشور و  توسعه خارج از ضابطه گستره شهری آن در طول سالیان اخیر و در لوای نبود معابر بزرگراهی و شریانی کارآمد و همچنین خلاء سیستم حمل و نقل عمومی کارا نظیر مترو و ... با معضل ترافیک فشرده در ساعات اوج ترافیک در هسته مرکزی شهر و برخی ناحیه ها با کاربرهای جاذب سفر دست به گریبان است.

از این رو با عنایت به سوابق مثبت مکانیزاسیون طرح ترافیک در شهر تهران و سایر کلانشهرهای کشور برای رفع این مشکل کنترل مکانیزه محدوده طرح زوج و فرد شهر کرج با هدف افزایش کنترل وسایل نقلیه شخصی و کاهش ورود غیر مجاز به محدوده و همچنین کنترل تردد های درون محدوده ای پیشنهاد و مصوب گردید.

روشن است که اجرای مکانیزاسیون محدوده ترافیکی با عنایت به شرایط سخت آب و هوا، وسعت محدوده و تبعات منفی برخورد پلیس با رانندگان از طریق بکارگیری گسترده نیروی انسانی در کنار خطاهای احتمالی فردی در برخورد با تخلفات عملی نبوده و مشکلاتی را در بلند مدت برای ضابطان و مجریان طرح پدید می آورد. بنابراین استفاده از تکنولوژی و فناوری مکانیزه در این خصوص کاملاً اجتناب ناپذیر است.

تکنولوژیهای مورد استفاده در این خصوص پردازش تصویری قرائت پلاک خودرو ها و یا از طریق سیستم تکمیلی RFID می باشد که با توجه به افزایش سرعت پردازنده ها در تشخیص پلاک دیگر نیازی به استفاده از این سیستمهای تکمیلی به نظر نمی رسد.

 از این رو در شهرداری کرج با استفاده از روش های علمی مدلی به منظور جانمایی بهینه و مناسب دوربین های پلاک خوان درون محدوده های ترافیکی تعیین شد،  که بصورت مکمل در کنار دوربینهایی که پیرامون محدوده طرح جهت کنترل مکانیزه ورود وسایل نقلیه به محدوده استفاده می شوند، بتواند خودروهای غیر مجازی که درون محدوده نیز تردد می نمایند ثبت و کنترل نمایند.
 
3- تجربه اجرای طرح محدوده زوج و فرد و سوابق مطالعات مرتبط

اجرای طرح تردد نوبتی خودروها یا طرح زوج و فرد برای اولین بار در کشور در اواسط آذر ماه سال 1384 (2005) به دلیل آلودگی شدید هوای تهران در مناطق مرکزی شهر اجرایی گردید. پس از اجرای طرح مذکور در شهر تهران و به تبع آن طرح محدودیت ترافیک بر اساس پلاک خودروها در شهرهای اصفهان و مشهد نیز اجرایی شد. سوابق و سیاست مدیریت و کاهش ترافیک در سایر شهرهای دنیا با محدودیتهای تردد برای وسایل نقلیه به این روش همانند جدول1 بوده است .
 
 
 
                       جدول 1: اجرای طرح تردد نوبتی خودروها در محدوده ترافیکی در سایر کشورها


 
سال شهر کشور
1977 لاگوس نیجریه
1989 مکزیکوسیتی مکزیک
1995 سائوپائولو برزیل
2000 بوگوتا کلمبیا
2008 پکن چین
 
 
با بررسی های صورت گرفته در تجارب استفاده از طرح زوج و فرد برای سایر شهرهای دنیا این مهم استخراج گردید که در اکثر شهرهایی که این سیاست عملی شد، در سالیان ابتدایی طرح تبعات و نتایج مثبتی به همراه داشته که مدیران و سیاست گذاران شهری را در نیل رسیدن به اهداف طرح که همان کاهش ترافیک در نقاط پرتراکم شهری بود یاری رساند. اما با گذشت زمان از اجرای طرح روند کار تغییر نمود و خرید خودروهای ثانویه با شماره پلاکهای متنوع به همراه استفاده از سایر وسایل نقلیه نظیر موتورسیکلتها بین شهروندان افزایش یافت [6]که ضمن عدم حصول نتایج و اهداف خواسته شده طرح، منجر به آلایندگی بیشتر زیست محیطی و هوا در مناطق مطروح نیز شد.

از جمله کشورهایی که این نتیجه در اجرای طرح کنترل نوبتی تردد وسایل نقلیه بر مبنای شماره زوج یا فرد بودن پلاک آنها با شکست همراه بود می توان به پایتخت کشورهایی چون نیجریه، مکزیک، برزیل اشاره کرد [7].

در تهران نیز اخیراً با گذشت 10 سال از اجرای طرح مذکور نتایج و عواقب سایر شهرهای  دنیا برای این موضوع در حال تکرار شدن است. نتایجی از قبیل افزایش موتورسیکلتها و خودروهای ثانویه که غالباً به لحاظ فرسوده و ارزانتر بودن از استانداردهای لازم زیست محیطی برخوردار نمی باشند که علاوه بر افزایش تراکم در محدوده زوج و فرد، آلایندگی های هوا را نیز منجر شده اند.

برای رفع این معضل مدیران و برنامه ریزان شهری به روشها و پارامترهای دیگری از کنترل نوبتی وسایل نقلیه در محدوده رو آورنده اند که می توان به پیشنهاد اجرای طرح LEZ اشاره نمود. طرحی که با تقسیم بندی خودرو ها از لحاظ استانداردهای زیست محیطی و میزان تولید آلایندگی اجازه ورود و تردد به وسایل نقلیه در محدوده ترافیکی داده خواهد شد. اجرای این طرح نیز بر اساس سوابق ساخت و تولید خودرو که از پلاک خوانی خودرو استخراج می شود، میسر می گردد. درنهایت می توان دریافت روند اجرایی اینگونه طرحها با توجه به وسعت محدوده و کمبود نیروی انسانی فقط از طریق کنترل مکانیزه تردد وسایل نقلیه در آن امکان پذیر است.

در بررسی و تحقیقات انجام گرفته توسط صفارزاده و همکاران این نکته مستخرج می گردد که در صورت مکانیزه نمودن محدوده، منافع و عواید حاصل از اجرای طرح رقمی معادل 35 برابر هزینه های صرف شده برای این طرح خواهد بود که خود بر اقتصادی بودن این روش تاکید دارد.[8] همچنین در زمینه جانمایی دوربین های پلاک خوان که کنترل ترددهای وسایل نقلیه را برعهده دارند فقط مطالعاتی توسط آل نوری و همکاران (1393) در شهر تهران با استفاده از الگوریتم شاخه و کران برای مکانیابی دوربینهای ورود به محدوده زوج و فرد با رویکرد پوشش بیشینه تخلفات انجام گرفت که از تحلیل حساسیت هزینه ها نشانگر افزایش چشمگیر تخلفات پوشش داده شده تا هزینه تقریبی 55/6 هزار میلیارد ریال و کاهش روند پوشش تخلفات پس از این محدوده است.

در تابع هدف مطالعه انجام شده فقط معابر ورودی به محدوده مورد ارزیابی قرار گرفتند و معابری که از درجه پوشش تخلف کمتری برخوردار هستند از طریق نیروی انسانی کنترل می گردند[4].

براساس تجربیات بدست آمده در خصوص شرایط حاکم بر ضعف فرهنگی رانندگی در کشور، متاسفانه پس از اجرای طرح های محدودیتی در ترددها، متخلفین با شناسایی روزنه ها و نقاط ضعف سیستم راهکارهای نفوذ به محدوده طرح را فرا گرفته و ضمن به چالش کشیدن نتایج و اهداف پروژه بعضاً مشکلات دیگری را در این نقاط پدید می آورند.

از سوی دیگر مروری بر تحقیقات گذشته بیانگر اینست که با توجه به توجیه فنی و اقتصادی طرح بنابر مطالعات انجام شده، لزوم مکانیزه نمودن کنترل ورود و تردد درون محدوده طرح امری اجتناب ناپذیر است. لذا تجهیز معابر درون محدوده ای نیز در دستور کار شهرداری کرج بر اساس روشهای علمی جهت جانمایی بهینه این تجهیزات قرار گرفت.

4- محدوده طرح زوج و فرد شهر کرج

شهر کرج با جمعیتی بالغ بر 7/1 میلیون نفر در غرب پایتخت قراردارد. در سال 1394 برنامه ریزان و مدیران شهری در راستای افزایش آلودگی هوا و گسترش بازه ساعت اوج ترافیک در سراسر طول روز و تراکم ترافیک طاقت فرسا در سالیان اخیر تصمیم به اجرای محدوده آزمایشی زوج و فرد برای هسته مرکزی شهر به وسعت 9کیلومتر مربع نمودند (شکل1).

 

شکل1: نقشه طرح محدوده آزمایشی زوج و فرد در کرج

محدودیت تردد در محدوده مذکور در سالیان اخیر از طریق نیروی انسانی با صرف هزینه ها و مشقت زیاد برای ماه پایانی سال اجرا می شد. که این مهم با افزایش آلودگی هوا به همراه تبعات و نارضایتی بوجود آمده در برخورد پلیس با شهروندان عزم مدیران شهری را برای مکانیزاسیون نمودن محدوده مصوب با شبکه ارتباطی فیبر نوری اختصاصی جزم نمود.

در این زمینه به منظور پوشش حداکثری محدوده زوج و فرد با شناسایی 42معبر ورودی کلیه این معابر به دوربین های پلاک خوان مجهز گردیدند (شکل2).
 



شکل2: تجهیز کلیه معابر ورود به محدوده به دوربین های پلاک خوان

و در راستای اجرای کامل و ایزولاسیون محدوده ترافیکی از تردد های درون محدوده ای، به بررسی موضوع جانمایی دوربینهای پلاک خوان درون محدوده پرداخت که با استفاده از روشهای علمی نوین جانمایی بالاخص روشهای فرا ابتکاری موضوع مطروح جهت رصد ترددها درون محدوده طرح صورت گرفت.
 
5- نتیجه گیری
 کرج بعنوان یکی از کلانشهرهای مهاجرپذیر کشور و نزدیکی به پایتخت در لوای نبود سیستم های حمل نقل عمومی انبوه بر و همچنین در سایه فقدان معابر بزرگراهی در آن بیش از سایر کلانشهرها درگیر مشکلات ناشی از ترافیک و مدیریت آن می باشد. کمبودهای مالی و زیر ساختی موجود لزوم استفاده از فن آوری های نوین در سیستمهای حمل و نقل هوشمند و  استفاده از محدودیتهای تردد در  مدیریت شهری در معقوله حل معضل و مدیریت ترافیک را بیش از پیش محسوس می نماید.
 
تجارب مثبت اجرای کنترل مکانیزه طرح ترافیک و وقوع معضلاتی چون دشواری کنترل محدوده توسط نیروی انسانی به سبب گستردگی محدوده و خطای انسانی در زمینه اعمال جرایم تصمیم گیران را برآن خواهد داشت با صرف هزینه برای کنترل محدوده از طریق دوربین های پلاک خوان اقدام نمایند.
 
در این راستا، با هدف پوشش و ایزولاسیون کل محدوده ترافیکی و ترددهای درون محدوده ای آن به منظور اجرای کامل طرح محدودیت تردد خودروها بر اساس زوج و فرد بودن پلاک آنان، اقدام به مکانیابی دوربین های پلاک خوان درون محدوده ترافیکی با استفاده از الگوریتم فرا ابتکاری مورچگان شد که در نهایت این نتیجه حاصل می گردد که با اجرای طرح با چیدمان مستخرج شده کل محدوده تحت پوشش حداکثری دوربینهای پلاک خوان قرار گرفته و با حداقل نیروی انسانی طرح اجرا می گردد.
 
 
منابع

1- Habibian, M. (2012) “Exploring the role of TDM policies on car commuters’ mode change: Subjective vs. objective approach”, In Safavi, H. R., ed. 9th International Congress on Civil Engineering. Isfahan, 2012.

 
2- شهامت، ج.، زیاری، ح. و احمدی نژاد، م (1384 ) مدیریت تقاضا در حمل و نقل شهری"، دوازدهمین کنفرانس مهندسی عمران، تهران.

3- Habibian, M. (2011) “Designation and assessment of integrated transportation damend management
Policies. Ph.D. Thesis. Tehran: Sharif University of Technology.

4- مهندسی حمل و نقل، زمستان 1393، مکانیابی دوربین های ورودی محدوده زوج و فرد با رویکرد پوشش بیشینه تخلفات، شماره2، 184تا189.

Transportation Economiccs,2005, Tea Hoon Oum, 73 -5

محمد حاجی جعفری
سرپرست اداره کنترل ترافیک شهرداری کرج
 
 

بنفشه سادات آقایی

محدودیت های ترافیکی گزارش سرپرست اداره کنترل ترافیک شهرداری کرج
نظر شما
عکس کد
Show another codeکد جدید

مطالب مرتبط
----------
انتشار مطالب با ذكر منبع ( پایگاه خبری مدیریت شهری كرج ) بلامانع است.